Węch od fizjologicznej podszewki
Katarzyna Michalczyk - 2007-03-29

Świat bez zapachów nie byłby ten sam. Codziennie mamy styczność z mnóstwem przeróżnych aromatów... Chociażby idąc ulicą czujemy ich setki: zapach kwiatów na skwerach, kiełkującej czy pokrytej rosą trawy, nagrzanego bruku, ciepłego wiatru, zapach świeżo upieczonych bułeczek wynurzający się z okien piekarni, świeżo zmielonej kawy z kawiarni czy "spsikanych" perfumami ludzi spieszących gdzieś na spotkanie...

Doznania bywają też niekoniecznie przyjemne - jak natłok spalonych zapiekanek w przejściach podziemnych, uwalniający woń kulki na mole płaszcz sąsiada w autobusie, spocony sportsmen po porannym joggingu, namoknięty deszczem pies, czy też jego codzienny produkt uboczny... Jedno jest pewne: nasze życie bez zapachów, nawet tych "ładnych inaczej", nie byłoby takie "urozmaicone".

W ciągu ostatnich 15 lat naukowcy poczynili znaczne postępy w badaniach dotyczących wykrywania przez nos cząsteczek zapachowych i procesów zachodzących w mózgu, których rezultatem jest odczuwanie przez nas zapachów. To, co wydaje się być prostym mechanizmem, w rzeczywistości wcale tak nie wygląda.

Jak działa węch?

Pierwszy odcinek odbierania zapachów to nabłonek węchowy położony wysoko jamy nosowej. To właśnie tu znajdują się komórki węchowe, na powierzchni jedynie 5,5 cm2 - odpowiadającej wielkości monety 5zł.

Człowiek posiada około 3 miliony komórek węchowych, które co trzy miesiące się odradzają. Każda komórka węchowa specjalizuje się w jednym zapachu. Weźmy za przykład kawę: załóżmy, że jesteśmy w stanie wychwycić 15 komponentów zapachowych kawy (w rzeczywistości prawdziwy, niewykrywalny przez nas zapach kawy stanowi mieszanina około 200 zapachów). Oznacza to, że równocześnie aktywuje się 15 rożnych rodzajów komórek węchowych. Wszystkie pozostałe - nie reagują.

Cząsteczki zapachowe, zanim zetkną się z receptorami węchowymi muszą rozpuszczać się w warstwie śluzu pokrywającej jamę nosową,. Dlatego, aby móc zadziałać, cząsteczki zapachowe muszą być:
-lotne, ponieważ receptory węchowe reagują na związki chemiczne przenoszone z powietrzem do nosa;
-do pewnego stopnia rozpuszczalne w wodzie, aby przechodzić przez wodnistą warstwę śluzu pokrywającą nabłonek nosowy i osiągnąć błonę komórek receptorowych;
-do pewnego stopnia rozpuszczalne w tłuszczach, aby przechodzić przez błony komórkowe komórek receptorowych w celu ich pobudzenia.

Dochodzący do receptora komórki węchowej zapach uwalnia impuls elektryczny, a ten z kolei zostaje we wnętrzu komórki 1000-krotnie wzmocniony i dalej, przez długie wypustki komórek węchowych (aksony), wędruje do mózgu.

Czucie zapachów

Bodźce węchowe są odbierane są przez specjalne receptory zlokalizowane w wolnych zakończeniach nerwu węchowego - I nerwu czaszkowego.
Rozmieszczone w nabłonku węchowym komórki węchowe stykają się bezpośrednio ze światem zewnętrznym organizmu. Jest to jedyne miejsce w organizmie człowieka, gdzie komórki nerwowe bezpośrednio odbierają bodźce ze środowiska zewnętrznego. Nabłonek węchowy pokrywa stale warstwa śluzu, która jest jedyną przegrodą dzielącą komórki nerwowe od świata zewnętrznego.

Receptory

Receptory są niezmiernie wrażliwe. W odniesieniu do wielu zapachów ta wrażliwość jest tak duża, że kilka cząsteczek reagujących z powierzchnią receptora wystarcza do jego pobudzenia.

Jeśli chodzi o liczbę zapachów, układ węchowy może rozróżnić ich bardzo wiele.
Według prof. Z.Traczyka, człowiek rozróżnia od 2000 do 4000 zapachów. Inne źródła rozbijają zapachy na czynniki pierwsze (tzw. molekuły zapachów), których możemy rozróżnić około 10.000. Substancjami działającymi najsilniej zapachowo są lotne związki organiczne, zawierające w cząsteczce do kilkunastu atomów węgla. Związki te wykazują bardzo różny próg pobudliwości. Najmniejsza ilość wyczuwalna w powietrzu przez nos wynosi:
-dla eteru 5,83 mg/ L powietrza,
-dla jodaformu 20 μg/ L powietrza,
-dla merkaptanu 0,4 ng/ L powietrza.

Stężenie

Układ węchowy cechuje się ograniczoną zdolnością do rozróżniania intensywności zapachu w powietrzu atmosferycznym. Wg prof. Z.Traczyka człowiek jest w stanie rozpoznać koncentracje poszczególnych związków w powietrzu większe od 30% choć następuje szybka adaptacja do bodźca węchowego.

Adaptacja

Czucie zapachu polega bardzo szybkiej adaptacji w razie stałego oddziaływania na nie jakiegoś zapachu. Komórki węchowe zmniejszają swoją wrażliwość na stale działający bodziec, a w obrębie kłębuszków węchowych następuje hamowanie przewodzenia impulsacji węchowej.

O mechanizmie odczuwania wrażeń węchowych można by pisać wiele. Zagadnienie to analizowane jest przez wielu naukowców, jednak nie poświęca się mu aż tyle uwagi co innym naszym zmysłom. Szkoda, bo z pewnością jest to źródło wielu znaczących odkryć - zarówno dla medycyny jak i innych dziedzin, np. marketingu zapachowego.

 

Materiał bazujący na źródłach:
Traczyk Z., Trzebski A. Fizjologia człowieka z elementami fizjologii stosowanej i klinicznej, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001, s. 168-170
Bullock J.,Boyle J., Wang M.B., Fizjologia, Wydawnictwo Medyczne Urban& Partner, Wrocław 2004, s. 77-79
EUROSAAR-TITEL ; Düfte&Wahrnehmung, Wie funktioniert das Riechen?
EUROSAAR-TITEL;Düfte&Wahrnehmung, Vom Rezeptor direkt ins unbewusste
Sense of Smell Insitute, How Does the Sense of Smell Work?

artykuł w kategorii: jak to działa...
komentarze
brak komentarzy...
napisz swój komentarz
UWAGA !!! Blog jest moderowany.
Komentarze obraźliwe, lub nie związane z tematem będą usuwane.

Tagi:
[bold] tekst pogrubiony [/bold]
[quote] cytat [/quote]





 

kategorie artykułów:
Katarzyna Michalczyk

specjalista ds. obsługi klientów w agencji reklamowej

 

 

copyright (c) marketingzapachowy.info 2006-2014
opieka nad blogiem: D2B